Bestuur op de schop

Onder deze kop werd vanochtend gewag gemaakt van de stellingname van de VNG om tot een nieuw middenbestuur te komen. De VNG speelt daarmee in op de adviezen van de ambtelijke wergroepn die in maart zijn verschenen. Daarin wordt de vereenvoudiging van het middenbestuur vooral als bezuiniging opgvoerd. Opheffen van de 12 provincies en de 23 waterschappen, en het terugbrengen van het aantal gemeenten van 430 naar 50? of 100? levert vooral efficiëntiewinst op. Diverse politieke partijen hebben bestuurlijke hervorming als thema benoemd in hun programma. Mijn eigen partij is nogal stellig; ik wist niet dat ik lid was van zo’n sterke hervormingspartij. Toch noopt het de partij tot meer discussie en nadenken over de toekomst van het middenbestuur.

De reden dat ik dit stukje schrijf werd vooral getriggerd door een reactie van Eric van Oosterhout op de VNG stellingname. Hij zegt dat je het bestuur niet moet wegorganiseren, want dan ontstaat de situatie dat je 80 km moet reizen naar een gemeentehuis. Dat ben ik onmiddelijk met hem eens, maar het zette mij ook direct aan het denken. Regionaal denken is natuurlijk niet primair denken in aantallen inwoners, maar op die basis is de discussie tot nu toe wel voornamelijk gevoerd. Maar stel nu eens dat je deze discussie voert op basis van afstand, waar kom je dan uit? Om ook eens een bijdrage te leveren aan de discussie heb ik daarom eens een theoretisch kader bedacht. Let op, dit is geen mening maar een technische exercitie. Nadenkend over die 80 km heb ik mij afgevraagd wat ik dan een acceptabele afstand vindt. Ik kwam uit op 15 km. Stel dat een gemeente een straal van 15 km heeft. Hoe zou je deze omgeving dan opnieuw indelen? In onderstaand kaartje ben ik eens wat van die cirkels gaan tekenen. Dat levert toch wel een apart beeld op. Enerzijds nog steeds sterk regionaal, maar anderzijds een enorme teruggang in het aantal gemeenten. Gesteld dat de stad op basis van aantallen gewoon intact blijft, dan blijven er totaal nog ca. 5 gemeenten over. Haren komt vrij natuurlijk in een cirkel met Tynaarlo, Noordenveld en Leek te liggen. Eén conclusie kan ik uit mijn kaartje wel trekken: afstand is een goed en werkbaar criterium voor herindeling. Voor de rest laat ik het hier maar even bij….

Afscheid

De afgelopen maand heb ik mijn afscheid als wethouder beleefd. Het echte afscheid dat op 27 april in het gemeentehuis plaats vond was erg mooi. Ik heb genoten van de vele prachtige woorden en de leuke reacties van veel aanwezigen. Er waren veel mensen, en dat heeft mij goed gedaan. Ik weet dat dit ook voor Theo en Anje geldt. Gedrieën hebben wij al op een heel positieve manier terug gekeken. Het feit dat we gekozen hebben voor een gezamenlijk afscheid is ons heel goed bevallen. Het heeft uitdrukking gegeven aan de goede samenwerking en het onderlinge vertrouwen dat zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Langs deze weg wil ik nogmaals iedereen bedanken die van dit afscheid tot zo’n mooie dag voor mij heeft gemaakt. Niet in de laatste plaats gaat mijn dank uit naar de mensen van faciliterende zaken die heel wat meubelen hebben versleept en gezorgd hebben dat alles op rolletjes liep!

Ondanks de grote opkomst was er ook een groep opvallend afwezig, namelijk de projectontwikkelaars. Er was er slechts één, die mij een prachtige plastic pen aanbood. Die ligt inmiddels in de prullenbak. Deze persoon kwam dan ook vooral om kennis te maken met mijn opvolger. Het laat zich aanzien dat er over vier jaar wel wat meer ontwikkelaars afscheid komen nemen.

Voor mij persoonlijk betekent het afscheid natuurlijk heel wat. Ik ben nu ambteloos burger, maar nog wel politiek betrokken en actief. Voor al die mensen die GroenLinks hebben gestemd wil ik mij de komende jaren blijven inzetten voor een groene, sociale en duurzame politiek. Maar hoe doe je dat, als je geacht wordt oppositie te gaan voeren tegen beleid dat je zelf hebt gemaakt. Dat gaat natuurlijk niet. Ik zal in elk geval niet in de voetsporen van de VVD treden, die na het uittreden uit het college opeens tegen de nieuwbouw van het raadhuis was, en daar nu natuurlijk weer voor is. Ik wil kiezen voor en cosistente eigen koers, die natuurlijk wat principiëler is in een oppositierol dan in een coalitierol. Ik ben nu immers niet meer verantwoordelijk voor het beleid van mijn voorgangers toen ik wethouder was. Ik ben nu gewoon een GroenLinks raadslid, die bv weer hardop mag zeggen dat de Eik een waardeloos plan is, en weer vrij keuzen kan maken op basis van een verkiezingsprogramma dat door 15% van Harenaren wordt gesteund. Er is genoeg te doen, en dat ga ik dan ook doen. Maar…. eerst maar even rustig aan, beetje afstand nemen, het college de kans geven om een start te maken en vooral ook, werken aan mijn eigen toekomst. Daarover later meer.

Deja vu

Het nieuwe college is gepresenteerd, zonder GroenLinks. Daarmee eindigt voor mij een mooie periode als wethouder. Ik beschouw het toch als eer dat ik deze mooie gemeente vier jaar heb mogen dienen. Ik ben tevreden over de resultaten. Het nadeel van vier jaar is wel dat het oogsten deels achterwege blijft. Daarom was ik graag nog vier jaar door gegaan. Maar politiek is hard. Ik zal nu weer mijn beste beentje voor zetten in de gemeenteraad, en daar heb ik best zin in.

Toen ik de persberichten gisteren las bekropen mij toch wat ‘deja vu’ gevoelens. De toon, de thematiek én de samenstelling van het nieuwe college lijken verdacht veel op de situatie van vier jaar geleden. GL is ingewisseld voor D66, maar Gerben Pek roept niet veel anders dan ik vier jaar geleden. Helemaal sterk wordt het als ook nog eens de centrumvernieuwing in Oosterhaar wordt aangehaald als voorbeeld. Dat was toch het verkiezingsitem van vier jaar geleden? Maar dat heeft Gerben natuurlijk niet meegemaakt. Dat daar destijds beter gecommuniceerd had moeten worden ben ik met Gerben eens. Maar daar was Berend Hoekstra voor verantwoordelijk, mijn VVD-voorganger.

Een andere overeenkomst is dat de VVD weer een wethouder levert na een interne strijd om de macht. Zal dat dit keer wel goed gaan? Of nemen de liberalen weer de benen als het straks spannend wordt? Dat wordt het natuurlijk, want er zal fors bezuinigd moeten worden. Eén van de redenen van de coalitiecrisis van het afgelopen jaar was volgens de VVD dat de partij in het ‘linkse college’ te weinig zichtbaar was. D66 moet in de ogen van de liberalen wel een stuk rechtser zijn dan GL, willen ze het nu opnieuw proberen. Ik ga het goed volgen in de raad.

Maar eerst zullen we zien hoe groen en duurzaam de nieuwe coalitie wordt. Ik heb twee concrete verwachtingen. Er is nu een momentum om het contract met de ontwikkelaars in Haren Noord open te breken en alsnog de Warmte-Koude Opslag (WKO) te regelen. Het bestemmingsplan is klaar, en de aanlegwerkzaamheden kunnen in de zomer beginnen. Dat betekent actie op korte termijn. Daarnaast ligt het project Meerweg klaar voor uitvoering. Met minimale financiële middelen van de gemeente kan hier met een enorme hoeveelheid externe middelen (zo’n 10 miljoen) een prachtige gebiedsontwikkeling tot stand worden gebracht, waar veel ondernemers en bewoners echt op zitten te wachten. Heeft de nieuwe coalitie het lef om dit plan door te zetten? We zullen het zien.

De komende periode zullen wij weer de sociale verworvenheden en voorzieningen in Haren gaan bewaken. In de onderhandelingsperiode hebben wij van D66 en VVD al de nodige kritische opmerkingen gehoord over de welzijnsvoorzieningen. Zolang bezuinigingen niet concreet noodzakelijk worden zullen wij geen afbraakbeleid accepteren. Ook accepteren wij geen ellenlang uitstel van de herinrichting van het Raadhuisplein. We zijn sceptisch over de ideeën van D66 aangaande dit project. We verwachten vooral veel nodeloos uitstel en veel extra kosten, en dat kan de gemeente totaal niet gebruiken. Waren het niet VVD en D66 die veel moeite hadden met de ‘knip’ tussen nieuwbouw gemeentehuis en aanpak Raadhuisplein? Laat de knip maar geen scheur worden, en zeker geen scheur in de broek. Ik vrees echter met grote vreze!

De zachte heelmeesters van de VVD

Quizvraag: hoeveel VVD’s zijn er in Haren? 1, 2 of 3?
Het begint een beetje op een soap te lijken zoals de zich verontschuldigende Berhard Prenger de collegekansen voor de VVD tracht veilig te stellen. Het is de zoveelste fase in de struikelende en stuntelende ontwikkeling van de VVD.

Het begon eind 2008. De onvrede in de VVD fractie nam toe, en er werd bewust afstand genomen van de eigen wethouder. De bestuurscrisis die hierop volgde is voor mij nog steeds lastig te duiden. Ging het alleen om onvrede in de VVD achterban? Ging het om gebrek aan profiel van de eigen wethouder? Ging het om de verantwoording van de ‘lastige’ projecten nieuwbouw gemeentehuis en verplaatsing sport? Of ging het om een ordinaire machtsstrijd? Duidelijk is dat er en stemming is gecreëerd waarin de VVD bewust afstand heeft genomen van PvdA en GL, en waarin de VVD uit het college is gestapt. Opvallend was de onzichtbaarheid en afwezigheid van het VVD afdelingsbestuur, dat gesprekken met PvdA en GL uit de weg ging.

Een half jaar later treedt datzelfde afdelingsbestuur af tijdens een ledenvergadering, en verlaten een aantal prominente leden de partij. Naar verluid gaat het weer om personen en posities. Eén van de opstappers is Mariska Sloot, die het er niet bij laat zitten en een eigen partij opricht.

Wat de afgelopen weken gevolgd is, is bekend. Frima en Terpstra maken een potje van het informatietraject en worden door de overige partijen aan de kant geparkeerd. Maar wat gebeurt er nu? Waar zijn Frima en Terpstra gebleven? Hoe worden de problemen opgelost? Zijn er nu één of twee VVD-fracties? Wie is fractievoorzitter en wie wethouderskandidaat? Hoe kunnen andere partijen bouwen op een partij waar zoveel onduidelijk is?

Terugkomend op mijn quizvraag zou ik zeggen dat er drie antwoorden zijn die allemaal goed zijn. GVH is een afsplitsing van de VVD en er zijn twee (sub)fracties, samen 3. Of mag ik GVH niet als afsplitsing zien en is er wel degelijk één VVD in Haren, of iets daar tussen in? Ik weet het niet, wie wel? Eén ding is mij wel duidelijk, het zijn zachte heelmeesters daar bij de VVD. Een partij zonder zelfreinigend vermogen zal altijd intern verdeeld blijven. Haren zit niet te wachten op een partij die vooral met zichzelf bezig is, daarvoor komt er teveel op ons af.

Workshop warmtenetten

Afgelopen donderdag heb ik een workshop bezocht over warmtenetten, georganiseerd door Energy Valley. Dit was voor mij bijzonder interessant, omdat het heel mooie referenties opleverderde voor het voornemen om in Haren Noord een warmtenet te ontwikkelen. Een warmtenet staat in deze context eigenlijk voor een aantal verschillende systemen, van stadsverwarming tot bronnennet met individuele warmtepompen. Ik heb er interessante informatie opgedaan.

De heer Odermat van stadsverwarming Purmerend vertelde over zijn bedrijf, dat al sinds 1980 warmte levert, inmiddels aan 25.000 klanten. Begin jaren ’80 werden met name vanuit publieke partijen (rest)warmtebedrijven opgezet, die nu tot de grootste warmtenetten in Nederland behoren. Wat de heer Odermat onder andere vertelde was dat in een land als Denemarken al decennia geleden is ingezet op warmtevoorziening als centrale energievraag. Elektriciteitopwekking wordt er gezien als een afgeleide van warmte-opwekking. Daadoor is in dit land 70-75% van de woningen aangesloten op warmtenetten. Over paradigmashift gesproken.

De heer Faber van E-kwadraat liet vervolgens diverse voorbeelden zien van lokale warmtenetten. In veel gemeenten lopen initiatieven met restwarmtebenutting van mestvergisters of van bestaande bedrijven. De pragmatische aanpak wint terrein. In Leeuwarden leidt dat zelfs tot de ontwikkeling van een warmtenet op stadsschaal.

Het werd echt interessant toen de heer van Dorp van BAM duurzaam aan het woord kwam. Wij kennen BAM in Haren o.a. van ons komplan en de recente nieuwbouw aan de Kroonkampweg. Deze man lichtte twee zeer interessante projecten toe. De eerste was het project Stoker en Brander op het Europapark, de twee woontorens die vanuit Haren al zichtbaar zijn. Hier is een verwarmingssysteem met centrale warmtepompen en warmte-koude opslag (WKO) in de bodem. BAM gaat hier de warmte zelf aan de (toekomstige) bewoners leveren, die hiertoe een contract van 30 jaar aangaan. Het meest interessante project was echter het woningbouwproject de Teuge in Zutphen. Zie: http://www.senternovem.nl/ltv/projecten/de_teuge_te_zutphen.asp
Dit project is exact hetzelfde van opzet als het geplande project in Haren Noord. Een centrale opslag van warmte en koude in de bodem en individuele warmtepompen in de woningen. Bij ons zeggen de projectontwikkelaars Geveke en Heijmans dat hier in de markt geen vraag naar is, het is te duur. In Zutphen zie je dat het zelfs in goedkopere woningen al kan, en daarbij worden nog PV panelen op de daken geleverd ook. In wat voor achterlijke wereld leven wij hier eigenlijk? Een onbekende in de zaal refereerde bij de workshop aan de publiciteit rond ons project, en vroeg of de 3000 euro meerkosten in de markt een probleem vormen. Dat werd door de heer van BAM categorisch afgewezen. Blijkbaar zitten wij opgescheept met de verkeerde projectontwikkelaars….. Maar ik geef het nog niet op. Ik ga er van uit dat men ook in Haren nog gaat inzien dat een duurzamer energievoorziening geen vrijblijvende kwestie is, maar een harde noodzaak.

Opnieuw onderhandelen

Het was na de bijeenkomst van maandag even afwachten hoe het nu verder gaat met de coalitievorming in Haren. Ik kreeg even het gevoel dat de einddatum op St. juttemis was komen te liggen, maar inmiddels weet ik beter. Gelukkig heeft D66 de rol van informateur razendsnel opgepakt. We hebben gisteren een eerste gesprek gehad, dat was zeer bemoedigend. Aan de hand van een goede agenda hebben we het gehad over het verloop van het proces, de inhoudelijke punten van beide partijen en de verwachtingen ten aanzien van de te vormen coalitie en het college. Het was een goed en open gesprek, dat in elk geval vertrouwen geeft in dit hernieuwde proces.

Collegevorming is misschien wel het meest heikele punt. Hoeveel wethouders(formatie) heeft Haren eigenlijk nodig, en hoe ga je op een goede manier om met een grotere coalitie van vier of misschien zelfs vijf partijen? Duidelijk is dat de gemeentewet daar een aantal restricties voor aangeeft. Haren mag maximaal vier wethouders en 3,3 fte aanstellen. We kennen natuurlijk al een langere traditie van drie fulltime wethouders (3fte). Pas in de afgelopen periode zijn we daar bewust van afgeweken. Ook in 2006 leek het financieel perspectief ongunstig. Dat was reden voor GL, PvdA en VVD om te kiezen voor een kleinere formatie van 3×0,8 fte, eigenlijk tegen de zin van toenmalig burgemeester Gerritsen. Het vertrek van Liesbeth Boekel en de komst van Theo Berends hebben weer tot een aanpassing geleid. Vanwege de risico’s en korte tijdsduur hebben wij ingestemd met een fulltime aanstelling voor Theo, zodat we nu op 2,6 fte zitten. Mij is duidelijk dat het met minder dan 3 fte goed kan.

We hebben het daarom ook gehad over de mogelijkheid van partijcombinaties. Dit is sinds de jaren ’70 niet meer in Haren voorgekomen. Wij staan daar dan ook erg onwennig tegenover. Het is op meer plaatsen aan de orde. In buurgemeente Tynaarlo is een combinatie CDA/CU aangetreden, terwijl deze combinatie in Groningen net is afgevallen, lees ik vanochtend in de krant. De versnippering in de politieke uitslagen vraagt om een andere manier van besturen. Hoe dat in Haren zal uitpakken? Ik durf het nog niet te zeggen.

VVD gaat af

Wat een overwinning had moeten worden eindigde voor de VVD vanavond in een afgang. D66 heeft de stekker uit de te vormen coalitie met CDA en VVD getrokken. Te weinig draagvlak en een te kleine meerderheid van 9 tegen 8 zetels. Hoe Haren ook bestuurd gaat worden de komende jaren, deze coalitie komt er in elk geval niet. Daarmee ligt de coalitievorming weer volledig open. Er lijkt in elk geval overeenstemming tussen GroenLinks en D66 te bestaan op het punt van draagvlak en duale verhoudingen. Een meerderheid van slechts één zetel is daarbij geen optie. Dat betekent ook dat een mogelijke coalitie minimaal uit vier partijen zal bestaan. Programmatisch is dat wel te doen, maar vermoedelijk wordt de invulling van het college de lastigste opgave. Hoeveel wethouders(formatie) kan Haren aan? Het is niet alleen een politiek probleem, maar ook voor betrokkenen wordt het een lastige keuze. Ik sta daar zelf wel voor open, maar dat is slechts een begin.

Er is toch nog iets wat mij dwars zit over het proces dat achter ons ligt. Eén van de kernpunten van kritiek op de VVD is het feit dat in de perberichten van de VVD niet de juiste feitelijke sitiuatie is weergegeven. Frima probeert kritiek te omzeilen door te stellen dat de journalist onjuist geciteerd heeft. De journalist, die normaal een machtige positie heeft in de informatievoorziening, wordt op dit punt in het nauw gebracht. Want hiertgen kan hij zich niet verdedigen. Ik hoor uit de mond van de journalist dat hij exact heeft opgetekend wat Frima heeft gezegd. Rectificatie zal dan ook achterwege blijven. Hoe moeten we deze handelwijze van Frima noemen? In Den Haag valt dit in elk geval in de categorie doodzonden. We zullen zien hoe een lokale partij daar mee om gaat……

Zwerfafval

Vandaag, zaterdag 20 maart, hebben we met een flink gezelschap zwerfvuil opgeruimd in Onnen. Het is vandaag de nationale opschoondag. Als gemeente doen we daar voor de tweede keer aan mee. Helaas heeft zich voor de gemeentelijke actie slechts één burger gemeld. Een deel van de actie is daarom afgelast. Heel teleurstellend en jammer! Is Haren dan zo schoon, dat niemand zich aangesproken voelt? Het zou mij verbazen.

In Onnen was de actie door dorpsbelangen georganiseerd. Er was een mooie opkomst van ruim 20 personen. Daaronder waren ook een aantal kinderen. Naast Theo Berends en mij vertegenwoordigde Mariska Sloot de gemeenteraad. Leuk dat je er was, Mariska!

Het weer zat niet erg mee, maar allen tesamen heben we toch weer een flinke vracht vuil opgehaald. Ik heb samen met drie anderen heel Felland afgelopen. Het is toch elke keer weer onvoorstelbaar hoeveel troep we met zijn allen gewoon maar overal neersmijten. We denken dan direct aan kinderen, maar opvallend was dat een heel aantal mensen juist ook ervaringen aanhaalde met ouderen, die hun rommel gewoon op straat gooien. Dat voorspelt weinig goeds!

Het leuke van de zwerfvuilactie is de geweldige verzorging door de buitendienst. Jan Louwes ontving ons met koffie, en stelde goede materialen ter beschikking: hesje, grijper, vuilniszakken. Een snelle inzameling van de volle zakken en achteraf voor iedereen een lekker bolletje en een kom soep. Zo werd het dus nog gezellig ook! Ik hoop dat mensen die dit lezen volgend jaar ook eens de handen uit de mouwen steken. Laten we het samen een beetje netjes maken en houden in Haren!

Lente

Alhoewel dit weblog vooral een politiek doel dient, moet ik toch even melding maken van de lente. Het zal u misschien ook al opgevallen zijn, maar het besef drong gisteren pas echt tot mij door. Ik fietste een paar uurtjes door de prachtige Onnerpolder, en hoorde daar mijn eerste grutto’s! Dan begint de lente voor mij echt! Overigens zongen er ook alweer een aantal veldleeuwerikken en graspiepers. Samen met de aangename temperatuur en het waterige zonnetje een waar festijn. Het is ook mooi om te zien dat de ophef die we de afgelopen jaren hadden over de waterberging en de natuurontwikkeling wat geluwd is, en dat dit eigenlijk geen heel grote sporen in het landschap heeft nagelaten. Gelukkig maar, want sommige plekjes zouden ook niet moeten veranderen. Eén van de mooie sporen is trouwens het stukje polder dat het Groninger Landschap heeft toegevoegd aan het Zuidlaardermeer naast palinghandel Vos. Ik mag er heel graag op het bankje zitten en uitkijken over deze plek, die altijd vol leven is. Soms zie je er de paaiende vis. Nu vooral brandganzen en kokmeeuwen. Mijn eindpunt is vaak de uitkijktoren bij Noordlaren. Ik geloof dat dit wel mijn “laifste stee” is. Hier zie je alle natuur en landschap samen komen. Op grote schaal: het zuidlaardermeer, de Hondsrug en het profiel van Noordlaren. Op kleine schaal: de weilanden, de meeroevers en de rietvelden. Let hier in april ook maar eens op de zingende Blauwborst. Kortom: het is lente!

Duaal regeren

Het grootste probleem van de verkiezingsuitslag in Haren is dat er maar één drie-partijen coalitie mogelijk is met een meerderheid die groter is dan de meest minimale. Ofwel, alleen een coalitie VVD-D66-PvdA leidt tot een meerderheid van 10 zetels tegenover 7. Nu de VVD niet verder wenst te praten met de PvdA doet zich de vraag voor of een drie-partijen coalitie nog mogelijk en wenselijk is. Ik vind van niet.

Mogelijk is het natuurlijk wel, zelfs in veel combinaties, maar steeds met een meerderheid van slechts één zetel (9-8). Wat zijn de nadelen? Het afgelopen jaar heb ik ervaring opgedaan in een dergelijke coalitie. Ondanks de uitstekende samenwerking die wij met CU en PvdA hadden, heeft het een wissel getrokken op de discipline in de fracties, en tussen de fracties en de wethouders. Bij belangrijke besluiten mag niemand ziek zijn of afwijkend stemmen, want daarmee heeft een oppositie vrij spel en worden voorstellen overgeleverd aan de politieke stemming van het moment. Natuurlijk staat het de raad vrij om te besluiten zoals zij zelf wil. Ik twijfel ook niet aan de kwaliteit van onze raadsleden, maar het punt is dat niet de stemverhouding maar de inhoud van het voorstel de kwaliteit van het besluit zou moeten bepalen.

De essentie van het dualisme is gelegen in de eigenstandige verantwoordelijkheden van het college en de raad. In een gezonde wisselwerking moeten fracties, maar ook individuele raadsleden de vrijheid hebben om naar eigen inzicht te kunnen handelen, zonder daarbij direct de coalitie op het spel te zetten. Dit past overigens ook in de Harense traditie, waar vanaf 1966 (toen de raad voor het eerst 17 zetels omvatte) altijd meerderheden van minimaal 11 zetels waren.

Zo kijkend naar de huidige situatie, waarbij voor het eerst 7 partijen in de gemeenteraad zijn vertegenwoordigd, doen de partijen er goed aan om naar andere vormen van samenwerking te kijken. Er zijn wellicht 4 of misschien zelfs 5 partijen nodig om een duale coalitie te vormen. Is samenwerking om tot en dergelijke coalitie te komen mogelijk in Haren? Ik denk van wel, maar dat vergt dan wel een andere manier van formeren. Wellicht een noviteit in Haren, maar in andere gemeenten al veel langer gebruikelijk. Het begint bij een goed programma. Partijen die zich daartoe bepalen zullen ook bereid zijn om samen te werken. Vertrouwen vergt toenadering, en toenadering leidt tot samenwerking. Kom maar praten!